حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)

17

سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)

امور و حفظ و عدم تفرقهء عده‌اى كه در خدمت او بودند ، مىگردد . بعداً هم هر قدر ممكن بود ، به وسيلهء استقراض و غيره ، وجوهى تهيه كرده براى نايب السلطنه مىفرستاد . « 1 » پس از قدرت يافتن « نايب السلطنه » و ورود وى به « تبريز » در مقابل خدماتى كه « آقاحسين » در اين مدت كرده بود ، مشار اليه را به پيشخدمت باشى « محمدشاه » فرزند خود معين و « آقا على » را به نيابت پدر بر قرار كرد . در اين موقع از طرف « عباس ميرزا » نايب السلطنه « آقا حسين » به لقب خانى مفتخر و فرمان آن صادر مىگردد . « آقا على » در معيّت « محمد شاه » به « تهران » آمد و بعد از دو سال در مراجعت از سفر « كرمان » در « خراسان » به شغل صندوق دارى و خزانه دارى رسيد . در سفر اول « محمدشاه » به « هرات » ، كارش از خزانه دارى بالا گرفته اغلب خدمات اردوى دولتى به او محول گرديد . تا اين كه بعد از فوت « نايب‌السلطنه » در « ارض اقدس » ، « محمدشاه » از طرف « فتحعلى شاه » به « تهران » احضار و به وليعهدى به جاى پدر منصوب گرديد و از آنجا به آذربايجان كه مقر حكمرانى بود عزيمت نمود . چندى نگذشت كه خبر فوت « فتحعلى شاه » در « اصفهان » به « آذربايجان » رسيد و « محمدشاه » براى جلوس به تخت سلطنت از « تبريز » عازم « تهران » شد و مناصب جديدى به اشخاص و همراهان داد ؛ از جمله منصب نظارت و خوان سالارى را كه از مشاغل مهم بود ، به « آقاعلى » داد . او در ركاب « شاه » به « تهران » عزيمت كرد و به لقب خانى نايل گرديد . در تهران ، اگر چه عملًا « علىخان » حكومت « تهران » را داشت ، حكومت « كاشان » و بلوكات اطراف « تهران » براى مخارج آشپز خانهء شاهى نيز به مشاراليه تفويض مىگردد . همان اوقات « حسين‌خان » پدر مشارٌ اليه به حكومت « كاشان » مأمور مىشود . « 2 » « حاج على خان » در وليعهدى « محمد ميرزا » ، سمت صندوق دارى او را يافت و پس از اين كه به سلطنت رسيد تا مدتى سمت خوانسالارى ( ناظرى ) دربار را كه از مشاغل مهمّ آن زمان بود ، داشت . در اواخر عمر « محمد شاه » ( 1261 ق . ) زوجهء ديگر او ؛ يعنى « مادر عباس ميرزا ملك آرا » از « حاج علىخان » به علت حيف و ميلى كه در اموال خود مشاهده كرده بود ،

--> ( 1 ) - دافع الغرور ، صص 7 و 8 ( 2 ) - دافع الغرور ، ص 11